Birkikvistur heldur fegurð sinni í um 15 ár

Blessaður kvisturinn þurfti að þola lélega vökvun fyrr í sumar

og skrænlaði svolítið.

Birkikvistur er runni sem ekki þarf að klippa reglulega. Hann heldur fegurð sinni í ein 15 ár en upp frá því dregur úr blómgun og greinar fara að feysknast. Þá er gott að skera hann niður, alveg niður undir rót og láta hann síðan vaxa upp aftur.

Ef klippa á runnann í kúlu eða móta hann á annan hátt ætti að gera það um leið og blómgun lýkur, miðsumars.

- segir á rit.is.

Birkikvisturinn á austursvölunum var alinn upp sem sunnukvistur þar til í ágúst 2011, þegar við áttuðum okkur á því að hann var enginn sunnukvistur. Greinarnar á honum eru ekki útsveigðar og alsettar blómum heldur koma á hann blómaklasar á víð og dreif. Hann er lágvaxinn og þéttvaxinn "blendingur tegunda uppruninn i norðausturhluta Asíu" skv. vef Gróðrastöðvarinnar Réttarhóls. Hann er jafnframt "auðræktaður, harðgerður og gríðarlega blómríkur" líkt og fram kemur á draumagardar.is.

Í Tímanum 12 júlí 1979 segir svo frá:

Birkikvistur (S. betulifolia) hefur náð miklum vinsældum og útbreiðslu hin siðari ár, enda fremur harðgerður og mjög fagur í blómi, alsettur hvitum blómsveipum í júlí-ágúst. Verður um 75 cm á hæð, laufin svipuð birkiblöðum.

Á vef Garðplöntusölunnar Borgar segir að birkikvistur verði 0,7-1,5 m á hæð en flestar aðrar heimildir segja að hann verði um 1 m á hæð. Samkvæmt ehow.co.uk eru til dvergafbrigði af spirea sp sem verða einungis um 60 cm og stór afbrigði sem ná 3 m hæð. Í blaði OR, Sumarhúsið (2008) segir að birkikvistur þoli hálfskugga og kjósi fremur sendinn og næringarríkan jarðveg.

Kvisturinn okkar kelur stundum svolítið en vex á móti talsvert á hverju sumri. Reyndar þola nýju greinarnar ekki svo mikið rok - þær brotna þegar verst lætur. Mest blómgast á 2 ára greinar segir á vef Blómavals.

Um snyrtingu skrautrunna 'sem blómstra á annars árs sprota' segir Vilmundur Hansen á facebook-síðunni 'ræktaðu garðinn þinn' að ekki megi klippa ofan af þeim á vorin. Meðal slíkra runna eru meyjarrós (Rosa moyesii), fjallarós (Rosa pendulina), birkikvistur (Spiraea sp.) og sunnukvistur (Spirea nipponica). "Sé það gert er hætt við að allir blómvísar séu klipptir burt. Klippa skal þessa runna síðla sumars eftir blómgun." Mjög ítarlegar leiðbeiningar Kristins H. Þorsteinssonar um klippingu birkikvists voru birtar í Mbl. 7. apríl 2004, leita má að "Klippingar - birkikvistur" á netinu til að finna þær. Víða er hins vegar mælt með því að leyfa birkikvisti að vaxa óáreittur og klippa hann aðeins þegar fjarlægja þarf gamlar greinar (t.d. vegna þurkka eða vorkals). Hann mun enda vinsæll í óklippt limgerði.

Á vef Lystigarðs Akureyrar og Nátthaga er latneskt heiti birkivists sagt vera spirea betulifolia, sem aftur er víðast hvar kallaður Heiðarkvistur á netinu. Nátthagi kallar Spiraea sp. vonarkvist. Kynlegir kvistir þessir plöntusérfræðingar.

Laufblöðin eru falleg. Haustlitirnir eru líka frábærir.

Á vef  Karls Guðjónssonar, garðyrkjustjóra Kirkjugarða Reykjavíkur (ekki lengur á netinu) er svohljóðandi umfjöllun um birkikvist:

Harðgerður runni, þrífst víða um land við sjávarsíðuna, er síðri inn til landsins. Þolir talsverðan skugga. Gerir ekki miklar kröfur til jarðvegs. Sum ár kelur Birkikvistur alveg niður í rót en hann jafnar sig fljótt af því. Notaður í lág limgerði klippt eða óklippt, runnaþyrpingar, einnig auðvelt að forma í t.d. kúlu. Með aldrinum verður mikið af dauðum greinum inní runnanum og getur þá verið ágætt að klippa hann alveg niður og láta hann endurnýja sig þannig, einnig er gott að grisja dauðar greinar innan úr runnanum árlega og opna hann aðeins þannig, en það er nokkuð mikil vinna.

Broddfura sem bragð er að

Tvær broddfurur (pinus aristata) voru keyptar í júlílok 2011 á Flúðum fyrir 2.000 kr. stykkið (víða kosta svipuð eintök 4-5 þúsund). Einni var komið fyrir í sumarbústaðarlandi en systir hennar fékk stað á austursvölunum hér í Kópavogi.

Broddfura vex rólega og er þeim kostum búin að lús sækir ekki í hana (frekar en aðrar fimm nála furur) og hún á að þola vel umhleypinga. Henni er lýst sem harðgerðri en afar seinvaxinni og varað er við því á skog.is að hún drepist úr sveppasjúkdómum í útsveitum og á S- og V-landi. Þröstur Eysteinsson hefur lýst ástandi stofnsins með þessum hætti: Broddfura er nánast horfin úr skógum um allt land nema á Héraði. Furur sem standa stakar og hafa næga birtu verja sig betur en furur sem finna fyrir þrengslum. Eina vörnin er sem sagt að gefa þeim nóg pláss.

Broddfuran er auðþekkt á harpixleifum á
nálunum, sem hefur verið líkt við flösu.

Þá er víst betra að skýla plöntunni fyrir verstu vindhviðunum. Eftirfarandi er bútur úr viðtali í Þjóðviljanum 26. maí 1990 við Ásgeir Svanbergsson deildarstjóra hjá Skógræktarfélagi Reykjavíkur:

En hér á landi er ekki mest um vert að hafa frostþolnar tegundir, heldur plöntur sem þola þennan endalausa vindstrekking og umhleypinga. Ég get nefnt sem dæmi tré sem er alveg geysilega frostþolið, sem er broddfura. Okkur hefur gengið hreint út sagt illa að rækta hana hér á landi, því hún þolir ekki þessar suðvestan hryðjur og storma. Hins vegar þolir hún tuttugu gráðu frost. Spurningin er því „hvar er tré harðgert?" Það er ekki hægt að alhæfa um harðger tré. 

Broddfuran er fyrirmyndar pottaplanta skv. desert-tropicals.com:

The Bristlecone Pine can be used as a container plant for many years, thanks to its extremely slow growth rate. The trees don't like to be transplanted, and they should be put in their definitive locations when they are 2 to 3 feet tall (60-90 cm), at most.

Undir þetta tekur Sigríður Hjartar í Fasteignablaði Mbl. 11. febrúar 2008: "Furur almennt þola illa flutning eftir að þær eru komnar verulega á legg og hæpið er að flytja furur sem eru orðnar meira en meters háar."

“It grows well in semi-shade, and prefers low levels of water”, segir á plantdatabase.co.za. Margar heimildir segja þó að henni líki illa við skugga. Fimm nála furur eins og broddfura, lindifura, sveigfura, runnafura og klettafura eru ekki viðkvæmar fyrir furulús eins og tveggja nála furur eru (t.d. útrýmdi lúsin nánast skógarfuru á Íslandi á 6. áratug 20. aldar, hún herjar ekki jafn mikið á stafafuru).

Trjákvoða / harpix (harpeis).

Þá verður broddfura mjög gömul, meira en 1.500 ára þar sem hún vex villt (náskyld frænka hennar, pinus longaeva, verður mörg þúsund ára og er langlífasta lífvera á jörðinni). En, í görðum er hún "never as long-lived as in the wild, typically living less than 100 years before it succumbs to root decay in the warmer, moister conditions prevalent in most inhabited places" skv. Wikipedia.

Broddfura á Hallormsstað. Úr Lesbók Mbl. 1982.

Fjallafura (sem einnig er hægvaxta háfjallafura) verður til samanburðar ekki eldri 50-70 ára skv. grein um upphaf íslenskrar skógræktar í Lesbók Mbl. 7. júní 1982. Fjallafuran er ættuð frá fjallgörðum Suður og Mið-Evrópu en broddfuran er frá háfjöllum N-Ameríku. Þar segir jafnframt:

Greiní Mbl. 1980.
Smellið til að stækka.

Í raun og veru er það ósköp eðlilegt að háfjallategundir skuli hafa reynst best af öllum þeim fjölda tegunda, sem sáð var til og fluttar voru til landsins á þessu tímabili [1899-1906].
[...]
Í háfjöllum meginlanda eru sumur stutt og hitamismunur dags og nætur getur orðið feikna mikill. Vaxtartíminn er víða skemmri en 90 dagar, og sums staðar er hætta á næturfrostum í öllum mánuðum árs þar sem broddfura og blágreni vaxa hæst yfir sjó.
[...]
Þá má og minna á þá staðreynd, að háfjallatré vaxa fremur hægt frá ári til árs, og margar tegundanna eru lengi að vaxa úr grasi. Fjallafura er ein 10 til 15 ár að búa um sig eftir gróðursetningu og vex þá nauðalítið, en eftir það tekur hún vaxtarkipp og bætir miklu við hæð sína á skömmum tíma. Broddfuran er enn seinni að vaxa og bætir varla meira en 7 til 10 sentímetrum við hæð sína á hverju ári alla ævina.

Sigríður Hjartar segir í Fasteignablaði Mbl. 12. feb. 2007 frá broddfuru sem í fávisku sinni vex um 20 cm árlega og í Mbl. 20. júní 1992 segir Ágústa Björnsdóttir að ársvöxturinn sé 10 - 15 cm að jafnaði. Broddfuran nær allt að 15 m hæð og verður 1 m á breidd.

Furan á svölunum er rúmlega 60 cm á hæð og sýnir ársvöxt upp á um 20 cm. Á gróðrastöðinni var hún sótt í gróðurhús þar sem hún hefur líklega alið fyrstu ár ævi sinnar. Hún mun núna þurfa að aðlagast örlítið hranalegri aðstæðum næstu misserin.

Barrnálar broddfuru lifa í 10 - 17 ár en almennt haldast nálar á furum í 2 - 5 ár. Það kemur aldrei nál í stað nálar sem fellur, líkt og Sigurður Blöndal komst að orði í Sunnudagsblaði Mbl. 15. ágúst 1993. Þessa lýsingu á greinum broddfuru er að finna á vefnum draumagardar.is:

Greinar hennar eru þéttstæðar með stuttum smágreinum. Árssprotar eru 5 – 15 cm langir og eru þeir appelsínubrúnir í fyrstu af löngum nálarslíðrum og hárum sem hylja aðlægar nálar fram í lok júní. Nálar breiða síðan úr sér næsta vor.

Umfjöllun um broddfuru og lindifuru í Mbl. 1992.
Smellið til að stækka.

Broddfura í blóma - af facebookvef
Gróðrarstöðvarinnar Þallar

Broddfura í Kópavogi.

Síðast uppfært í janúar 2014.

Jarðarberjaakrar að eilífu

Let me take you down | 'Cause I'm going to Strawberry Fields | Nothing is real

Jarðarber af óþekktri tegund eru ræktuð á austursvölunum. Í byrjun sumars voru þar 3 plöntur, tvær sem okkur voru gefnar á síðasta ári og ein frá 2008, en nú eru þær orðnar hátt í 20. Tveimur af upprunalegu plöntunum var nefnilega leyft að dreifa sér villt og galið með renglum (e. runners) í allt sumar.

Þröngt á þingi og renglur út um allt.

Vöxturinn hefur verið með ágætum og eins og segir á blomaval.is þurfa jarðarber "ekki að standa í beinni sól, þau eru góð á milli runna sem varpa ekki of miklum skugga á þær." Þessar plöntur fá nóg af morgunsólinni þegar henni er að skipta.

Það væri auðvitað æskilegt ef meiri sólar nyti við, enda gæfi þá plantan af sér fleiri ber. Á havenyt.dk segir frá leyndarmálum jarðarberjaræktunar:

Jordbær trives som plante bedst i halvskygge under skovlignende forhold, men den sætter mange flere bær i fuld sol. Groft sagt, er hemmeligheden ved at dyrke jordbær, at plante dem i solen og give dem de forhold, som planterne behøver for at trives, nemlig fugtighed helt op i jordoverfladen og masser af humus i jorden.

(Stutt þýðing: Kjöraðstæður jarðarberjaplöntunnar eru hálfskuggi en fleiri ber fást í fullri sól. Í grófum dráttum er leyndarmálið við að rækta jarðarber næg sól, rakur jarðvegur og nóg af lífrænum efnum í jörðinni).

Reyndar eru sumar plantnanna saman í potti, sem getur verið óæskilegt. Eins og segir á howdididoit.com á að vera bil á milli til að tryggja að hver planta fái næga sól:

Unless you have very large containers, place only one plant in each container; strawberry plants should be about two feet [60 cm] apart from each other so that they get plenty of sunlight.

Þessar er búið að klippa frá móðurplöntunum.
Til mikils er vænst af þeim næsta sumar.

Á askmumnow.com segir að 8-10 cm skuli vera á milli plantna í pottum og að pottarnir skuli vera um 30 cm víðir. Byrja má þó á minni potti og þumalputtareglan er, eins og segir á gardenaction.co.uk, "If the plants outgrow the pot (the roots start popping out of the base of the pot) then pot into a slightly larger pot."

Auðveldara er að athuga með ber og annað sem tengist plöntunum ef þær eru ekki að flækjast hver í annarri.

Ein ný í myndarlegum potti á svalagólfinu.

Fyrir óvana getur verið erfitt að átta sig á hvernig fjölgun með renglum á sér stað og hvernig slíkri fjölgun er stjórnað og hún aðstoðuð. Í stuttu máli er best að bíða eftir því að litlir vísar að rótum, nokkurs konar hnúar, byrji að myndast við endann á renglunni og þá er renglan fest niður í mold, t.d. með hálfri bréfaklemmu, svo hún fjúki ekki til.

Tvær í takinu í þessum potti.

Klippa má á tengslin við móðurplöntuna þegar dótturplantan er orðin nægilega rótföst og búin að mynda fínan vöxt ofan moldar.

Á eftirfarandi síðu eru fínar leiðbeiningar um 'runners' og annað sem tengist jarðarberjum, með skýringarmyndum:
makearainbow.typepad.com/.../2007/06/strawberry_runn
makearainbow.typepad.com/.../2007/10/potting-on-the
makearainbow.typepad.com/.../2008/03/strawberries

Brotin bréfaklemma notuð til að halda á meðan plantan festir sig.
Renglur sem nýgræðingar reyna að skjóta út eru
klipptar af jafnóðum svo þeir einbeiti sér að eigin vexti. 

Um jarðarber og ræktun þeirra er aðeins fjallað í Mbl. 21. júní 2004:

Jarðarberin má rækta á ýmsan hátt, t.d. í beði, kerjum eða pottum eða gróðurskálum. [...]. Til að flýta uppskerunni er best að rækta jarðarber í gróðurreit eða undir hlíf á sólríkum og skjólgóðum stað. Þau vaxa samt ágætlega án aðstoðar en uppskeran er þá seinna á ferðinni. Gæta þarf að vökvuninni sérstaklega um blómgunar- og sprettutímann.

Auðvelt er að fjölga jarðarberjaplöntum því [þær] mynda renglur sem síðan ræta sig í moldinni. Eigi ekki að fjölga [plöntunum] eru þessar renglur fjarlægðar strax, svo plantan leggi ekki of mikla orku í vöxt þeirra.

Skynsamlegt er hins vegar að taka frá gróskulegar renglur til fjölgunar, því plönturnar duga ekki nema í u.þ.b. 5-7 ár. Renglunum er þá stungið í mold og með tímanum vaxa upp nýjar plöntur.

Einnig er ræktað kál í kerjum á svölunum og hefur það braggast og bragðast vel, þótt reyndar hafi hvítkálið misheppnast og hnúðkálið ætli ekki að verða fullorðið.

Blaðsalat 'lollo rosso'

Eikarlaufasalat

Úr  myndbandi Jim Sturgess með
laginu Strawberry Fields Forever

Súlublæösp - reðurtákn?

Aspir þykja ekki flottur pappír í dag, mörgum finnst þær frekar til plássins og sögur eru sagðar af innrás þeirra í klóakleiðslur.

Í lok júní 2010 var ljóst að það væri e.t.v. pláss fyrir eina plöntu enn á austursvölunum, hún þyrfti að vera mjó um sig og vilji var til þess að hún væri þokkalega hávaxin (næði upp fyrir handrið) og hefði slatta af temmilega stórum laufum. Í einkagarðinum við húsið sem stendur við Garðyrkjustöðina Borg í Hveragerði er þessi feikilega háa trésúla og um leið og við komum auga á hana vissum við að svarið væri fundið.

Súluösp /súlublæösp (Populus tremula 'Erecta') er útlitslega hæverskari en breiðari systur sínar sem hafa dreift sér um allar borgir og sveitir sl. 30 ár í því sem nefnt hefur verið 'aspafárið mikla' (Mbl. 2001 - umfjöllun um Garðahlyn). Greinarnar vaxa upp meðfram stofninum og því er hún lítið að byrgja manni sýn eða hindra för að gasgrillinu. Svo er að sjá hvort hún komist í klóakið í gegnum pottinn sem hún stendur í.

Á Englandi er hún kölluð 'sænsk ösp' (Swedish Aspen), þar sem hún er upphaflega frá Svíþjóð. Laufblöðin eru rauðleit þegar þau myndast, geta verið alveg rauð í sumum tilfellum. Þetta er vegna þess að ný blöð innihalda enga blaðgrænu í fyrstu, skv. sherwoods-forests.com. Hins vegar eru þau með tvö karótenóíð, lycopene og xanthophyll (gul og rauð litarefni). Blaðgrænan kemur svo með sól og hlýja loftinu og blöðin fá þennan fallega græna lit.

Þetta er ösp, þannig að hún vext hratt og hentar það vel ungu óþolinmóðu fólki. Greinarnar eru bundnar saman til þess að þær vaxi enn betur samhliða stofninum. Í görðum stækkar hún víst um ca. 0,5 m á ári, eitthvað á hún því eftir að teygja sig upp í svalirnar fyrir ofan næsta sumar.

Rauðber, rifsber, rauðrifs

Aðeins þrjár tegundir trjáa hafa vaxið hér frá því fyrir landnám (en eftir síðustu ísöld), skv. skog.is. Það eru birki, ilmreynir og blæösp. Í Dvöl, 1.tbl. 9. árg. 1941 skrifaði Hákon Bjarnason: " Ribsrunnar eru víða ræktaðir hér á landi, enda er ribsið svo harðgert, að það sáir sér út af sjálfsdáðum, næstum því á hverju ári. Má nú orðið fara að telja það meðal innlendra plantna."

Ingibjörg í Hveragerði seldi okkur tvo stæðilega rfisberjarunna (rifs, ribs, rips) í júní 2010 á einhverjar 1400 kr. stykkið og voru þeir settir þétt saman í stóran gróðurkassa úr Húsasmiðjunni.

Líklega er um að ræða hið 'gamla og góða' ribes spicatum - Röd Hollandsk. Á síðunni hjá Ingibjörgu er því lýst með einföldum hætti: "Berjarunni 1,5-2 m. Rauð ber. Harðgerður." 

Blómakassinn úr Húsó
(við lökkuðum okkar)

Þeir hafa dafnað ágætlega þótt ekki sé von á mikilli uppskeru í ár. Hver rauðrifs-planta getur gefið af sér 6 kg við bestu aðstæður og ef heppnin er með fáum við kannski 2-4 kg af hvorum næsta sumar. Ef hámarks uppskera á að nást þarf garðarifs "þokkalega sólríkan og skjólgóðan stað" segir Ágústa Björnsdóttir í Mbl. 6. júní 1992.

Klipping nýrra rifsrunna
(smellið til að stækka)

Mikið er skrafað um rétta klippingu rifsberjarunna í greinum og pistlum og tönnlast á því að mesta uppskeran sé af 2-5 ára greinum. Eftirfarandi bútur er af vef Benedikts Björnssonar búfræðings:

Þennan runna klippum við því eins og birkikvistinn.  Við tökum elstu greinarnar alveg niður við rót og skiljum ekki eftir stubb. Kúnstin er þó að taka þær áður en þær fara að skyggja á miðju runnans þannig að nýjar greinar hætti ekki að koma upp úr miðju hans.  Endurnýjun þarf alltaf að vera í gangi með 5-7 aðalstofna sem ekki eru of miklir um sig þannig að alltaf séu að koma nýir frá rótinni.  Þannig hleypum við 1-2 nýjum stofnum upp frá rótinni á hverju ári og klippum um leið 1-2 gamla stofna alveg niður við rót.

Klipping eldri rifsrunna
(smellið til að stækka)

Á vefnum Making a rainbow eru fínar leiðbeiningar um klippingu rifsberjarunna, með myndum.

Kristinn H. Þorsteinsson upplýsir í Garðinum, fylgiblaði Mbl. 12. maí 2001, að rauðribs blómstri "mest á greinum sem eru tveggja til fimm ára en eftir það dregur úr blómguninni, þó ekki svo mikið að hann mælir með því að hver grein fái að lifa kringum 10–12 ár. Þannig verði runninn stór og stæðilegur."

Rifs-ættkvíslin er frekar skuggþolin og margir runnar innan hennar 'grjótharðgerðir' eins og Guðríður Helgadóttir garðyrkjufræðingur lýsir í grein í Mbl. 1998. Greininni lýkur á þessari skemmtilegu smásögu:

Starfsmaður í ónefndri garðyrkjustöð í Reykjavík var eitt sinn spurður að því hvað væri hægt að rækta norðan megin við hús, hálfpartinn undir tröppum, í norðangarra og seltu. Starfsmaðurinn hugsaði sig aðeins um og sagði svo við garðeigandann: "Hefurðu íhugað að rækta bara stein?"

Smáhæðartréð rósareynir

Rósareynirinn var keyptur hjá Borg í Hveragerði sumarið 2010. Það fóru nokkur blöð af honum í roki þegar hann slóst við handrið, en annars virðist honum líða sæmilega.

Ekki eru mikið af íslenskum upplýsingum um hann á netinu, en við eigum víst von á bleikum berjum ef heppnin verður með okkur.

Við vorum til í að prófa reyni en vildum þó ekki yrki sem yrði mjög stórt. Breski vefurinn Trees-online segir að sorbus rosea sé lítið tré (small height tree) og að gera megi ráð fyrir að það nái 4 m hæð á 10 árum. Á þeirri síðu er tréð selt í 12 lítra ílátum sem stungið er í jörðina, ekki berróta eða með rótar'hnaus' sem settur er ofan í holu. Á kevockgarden.co.uk segir að tréð verði einungis 3 m hátt og verði jafnstórt á breiddina.

Á alentradgard.se segir að Rosafruktig Rönn sé lítið fallegt tré og á spjallsíðunni alltomtradgard.se segir að Sorbus rosea hafi einungis nýlega verið flokkaður sem sérstök tegund. Áður hafi hann verið talinn undirtegund Kasmírreynis, Sorbus cashmeriana (Pink). Á shootgardening.co.uk segir að rósareynir gangi einnig undir nafninu Sorbus cashmiriana 'Rosiness'. Á liverpoolbotanicalsociety.co.uk er sagan sögð með þessum hætti:

Sorbus rosea was introduced to cultivation through Ness [Botanic Gardens], it was wild sourced from Gillgit in Pakistan in the 1980’s and has whitish pink berries.

Á vef Borgar er reyndar engum rósareyni lýst, en þessi lýsing á kínareyni gæti passað, ef sölumaðurinn var að plata okkur:

Hæð 3-6m, runni eða tré, ljósbleik blóm, rauðbleik ber, dökkgræn fínleg blöð. Rauðgulir til rauðir haustlitir. Nægjusamur, þarf gott frárennsli.

Um reynitré almennt segir Vilmundur Hansen á 'ræktaðu garðinn þinn' síðu sinni á Facebook að þau verði 60-140 ára gömul.

Viðbót júlí 2012:

Í Frækorninu 30 sem gefið er út af Skógræktarfélagi Íslands er rósareyni lýst á eftirfarandi hátt: "[...] margstofna runni, 3-4 m á hæð. Blóm og aldin eru ljósbleik. Rauðgulir til rauðir haustlitir."

Ég get ekki sagt að þessi lýsing passi við aðrar lýsingar á plöntunni eða okkar reynslu, rósareynir er alls enginn runni. Í Frækornssneplinum er jafnframt að finna þessa lýsingu á kasmírreyni og öðrum áhugaverðum reyni sem kenndur er við rúbín: 

Kasmírreynir (Sorbus casmiriana) er margstofna runni, 4-6 m á hæð, með ljósbleik blóm og hvít ber. Haustlitir blaða eru gulir til appelsínugulir og miðtaug eldrauð. 

Rúbínreynir (Sorbus bissetii) er lágvaxið tré eða stór runni, 3-4 m á hæð. Blómsveipirnir eru ljósir og reyniberin bleik sem lýsast. Laufblöðin verða rauð á haustin.

Svo virðist sem lýsingin á kasmírreyni sé annmörkum háð, því hann virðist geta verið margstofna tré líka. Hér eru t.a.m. lýsingar af vef garðyrkjustöðvarinnar Borg, úr riti OR, Sumarhúsið (2008) og af vef Garyrkjustöðvar Ingibjargar:

Hæð 5-7 m lítið fínlegt tré sem laufgast snemma á vorin. Blóm ljósbleik, síðan stór hvít ber. Rauðgulir haustlitir. Harðgerður. (Borg)

 [...] oftast margstofna með uppréttar aðalgreinar en frekar slútandi hliðargreinar og getur orðið um 10 m á hæð. Blóm kasmírreynis eru ljósbleik, berin eru hvít að lit og haldast lengi á trénu fram eftir hausti, bragð þeirra þykir frekar rammt. Haustlitur blaða er gulur en stundum slær á þau appelsínugulum blæ með eldrauðri miðtaug. (OR)

Bleik stór blóm í klösum í júlí, stór hvít ber á haustin, rauðir haustlitir. Harðgerður og vindþolinn. Margstofna tré 2-5 m. (Ingibjörg)

Blátoppur er frísklega dökkgrænn

Blátoppur er "þéttgreindur runni er getur orðið um og yfir tveggja metra hár." segir í blaði OR, Sumarhúsið frá 2008. 

Blátoppurinn í júlí 2010 

Blátoppurinn er fyrsta plantan sem komið var fyrir í svalagarðinum, keyptur í Blómavali ásamt buxusnum sumarið 2008. Hann óx nokkuð árið eftir en varla hægt að tala um hann sem "þéttvaxinn runna", en þannig er þessari plöntu almennt lýst. Líklega er það skortur á áburðargjöf, því skuggþolinn á hann að vera og "mjög harðger" sbr. lýsing Lystigarðs Akureyrar. Til að þétta blátopp má klippa hann á vorin. Hann verður allt að 3 m að sögn Hafsteins Hafliðasonar í Fbl. 27. júlí 2006.

Þessi blátoppur var brautryðjandi í svalaræktuninni og það var óneintanlega gaman að sjá hann koma aftur til lífsins eftir fyrsta veturinn í rokinu á svölunum. Kannski verður 2011 sumarið sem hann slær í gegn og fær "margar grannar greinar" eins og Blómaval segir að hann eigi hafa, hann á að dafna "mjög vel um allt land, innan garða sem utan." Blátoppsplöntur "þrífast allar vel nema nokkrar plöntur frá Kamtsjatka sem fara af stað of snemma á vorin og kala nær árlega", segir í ritinu Kálfamói sem Reykjavíkurborg gaf út 2008.

Blátoppurinn þegar hann kom
heim, í júní 2008

Reyndar virðist blátoppur vera ertandi fyrir slímmhúð og buxus hættulegur hjarta og taugakerfinu, skv. lista Lýðheilsustöðvar yfir 'skaðlegar jurtir'. Best að leyfa börnunum ekki að kjamsa á þessum.

Í fylgiblaði Mbl., Garðurinn 14. maí 2000 er fjallað aðeins um Blátopp:

Blátoppur er sá toppur sem helst er klipptur, en hann er mjög veðurþolinn og sterkur. Almennt má segja um toppa að maðkar sækja ekki mikið á þá og þeir eru skuggþolnir. Ýmis afbrigði eru til af blátoppi og er bláberjatoppurinn Þokki eitt þeirra sem náð hefur talsverðri útbreiðslu á síðustu árum. Hann vex ívið hægar en blátoppur, en lauf hans heldur fersklegra yfirbragði lengur fram á haust.

Á vef Karls Guðjónssonar, garðyrkjustjóra Kirkjugarða Reykjavíkur, islandia.is/kalli (ekki lengur aðgengilegur) segir svo frá:

Harðgerður runni, vind seltu og skuggþolinn. Þrífst um allt land. Hentar í klippt eða óklippt limgerði, sem stakur runni, í runnaþyrpingar eða sem botngróður í trjábeðum. Gerir ekki miklar kröfur til jarðvegs. Er seltuþolin og nokkuð skuggþolinn. 

Í ræktun í gróðrarstövum er afbrigðið Bergtoppur 'Lonicera caerulea var altaica' og er hann af sumum talin harðgerðari en aðaltegundin. Einnig er til afbrigðið Berjablátoppur 'Lonicera caerulea var edulis' sem er með ætum berjum, hann er ekki mikið í almennri ræktun ennþá, en hann er til í tilraunaræktun og er vonandi stutt í að hann verði til sölu í öllum gróðrarstöðvum.  

Blómin gulhvít, tvö og tvö saman í blaðöxlunum Blómstrar samhliða laufgun í maí júní. Aldin er blá ber sem eru samvaxin tvö og tvö.

Við leit á netinu að latneska heiti blátopps, Lonicera caerulea, má gjarnan finna umfjöllun um bláu berin á runnanum, Gróðrarstöðin Mörk segir að þau séu óæt en á erlendum vefsíðum segir að þau séu ljúffeng. Líklega er verið að ræða um sitthvort afbrigðið, sbr. þessi orðs Sigurðar Arnarsonar:

Ekki er mikill munur á blátopp og berjablátopp en sá klónn sem hér er mest ræktaður af berjablátoppi er með örlítið mjórri blöð og ílöng ber og því er hægt að greina þá frændur í sundur án þess að borða berin. Berin á venjulegum blátoppi eru ævintýralega bragðvond [...]

Buxus allt árið

"Búx - Boxviður (lat. Buxus sempervirens)
Sígrænn, smáblaða runni sem forma má á ýmsa vegu með klippingu. Getur staðið utandyra frá vori til hausts. En á veturna þarf runninn að vera í óupphituðum gróðurskála. ++"

Þessi lýsing er tekin af vef Blómavals og ++ þýðir að plantan sé viðkvæm en "geti staðið úti á sumrin".

Þetta passar ekki alveg við okkar reynslu, sem er meira í ætt við lýsingu frá Garðplöntusölunni Borg sem segir frá buxus sem "hefur lifað í um 10 ár hér úti í garði og lítið sem ekki látið á sjá nema bælst undan snjóþunga".

Stærri buxus plantan var keypt dýrum dómum í Blómaval sumarið 2008 og hefur unað sér vel þessa tvo vetur sem hún hefur staðið úti á svölum. Satt að segja vissum við ekki að hún væri sígræn þegar hún var keypt, héldum á tímabili að hún væri gervitré þegar hún felldi engin lauf.

Það mun vera vorsólin sem fer illa með sígrænar plöntur sem eru úti yfir veturinn, uppgufun verður úr blöðunum en ræturnar ná ekki neinu vatni úr frosnum jarðveginum. Eða eins og Guðríður Helgadóttir útskýrir í Mbl. 9. nóv. 2002:
"Þær halda laufblöðum sínum allt árið og þegar vetrarsólin skín á blöðin hitna þau heilmikið. Til þess að kæla sig niður opna plönturnar varaop sín og við það gufar vatn út um opin en vegna þess að jörð er frosin ná plönturnar ekki að taka upp vatn í stað þess sem gufar út. Afleiðingarnar eru þær að ystu endar blaðanna visna og ef þetta ástand varir lengi geta plönturnar orðið brúnar og ljótar yfirlitum. Frostskaðar af þessu tagi koma oft ekki fram fyrr en plönturnar hefja vöxt að vori til. Ungar plöntur með óþroskað rótakerfi eru í sérstakri hættu á því að sólbrenna."

Við umpottuðum þeirri stóru sumarið 2010 í talsvert stærri pott, það verður spennandi að sjá hvort það skilar sér í einhverju.

Minna eintakið var keypt vorið 2010 og við hyggjumst skreppa með hana í 'kalda vetrargeymslu', það mun víst vera betra á meðan ræturnar eru að styrkjast. Stærra eintakið verður áfram úti, bara að muna að vökva smá endrum og sinnum yfir veturinn.

Runninn er hægvaxta og stundum er eins og hann 'standi bara þarna', þetta er ekki stuðrunni.

Í vetrarbúningi

Snækóróna 'mont blanc' (ilmsnækóróna)

Snækórónan var keypt hjá Gróðrarstöðinni Réttarhól fyrir norðan í júní 2010. Á síðu stöðvarinnar segir um runnann:

"Ljósgræn blöð, hvít sterkilmandi blóm. Þarf frjósaman, gljúpan, frekar þurran jarðveg. [...] Brotnar stundum vegna snjóálags."

"Meðalharðger. Þarf að snyrta árlega, má klippa alveg niður", segir á vef Lystigarðsins á Akureyri.

Hvort sem maður fylgir tilmælum Lystigarðsins um árlega snyrtingu eða ekki er eftirfarandi víst rétta aðferðin við að klippa hana niður og til, skv. Valborgu á Garðurinn.is:

"Best væri ef þú klipptir innan úr runnanum elstu greinarnar eftir þörfum og myndir þannig yngja hann smám saman upp, án þess að það komi niður á blómgun. Ef þú klippir ofan af runnanum kemur það niður á blómguninni næsta sumar. Það er fínt að klippa runnan núna [í ágúst] eða um leið og hann er búinn að blómstra. Ef þú ætlar að klippa eða grisja mikið innan úr runnanum er betra að gera það síðla næsta vetur á meðan plantan er enn í dvala."

Runninn hefur tvisvar verið blóm vikunnar í Morgunblaðinu, í sept. 1980 og aftur í ágúst 1990. Þar kemur m.a. fram að ilmur blómanna sé svo unaðslegur að plantan sé stundum nefnd ilmsnækóróna. 

Smellið á myndina til að gera hana læsilega.

---
Uppfært í ágúst 2011: Eftir kuldakastið í maí 2011 hætti snækórónan vexti en nokkur fjöldi bruma var þá farinn af stað. Síðar um sumarið var plantan send í sveitina, í Grímsnesið, þar sem hún jafnaði sig ekki og verður því að teljast hafa horfið til feðra sinna.