Trjátegundir sem þrífast vel í Grímsnesi

Fyrsta hugsun þegar byrjað er með auða og trjálausa sumarhúsalóð er gjarnan að koma niður öspum til að skapa skjól. Satt að segja sé ég smá eftir að hafa eytt eins miklum tíma og ég gerði í aspir á fyrstu árunum því afraksturinn er takmarkaður nema þar sem notast var við stálpaðar plöntur. Það sem hefur gefist langsamlega best á svæðinu er gráelri (en síður annað elri) og stafafura. Þessar plöntur elska jarðveginn okkar og þurfa engan áburð. Að því sögðu er smá húsdýraáburður eða molta vel þegin í holuna til að koma lífi í líflausan jarðveg.

Bakkar af þessum tegundum kosta ekki mikið og gráelrið má gjarnan fá hjá Þöll í Hafnarfirði. Ræktandinn getur þurft að pota smáplöntum aftur niður að vori sem hafa frostlyfst yfir veturinn. Síðuhaldari sáði þó fyrir nánast öllum furunum og fyrir þær plöntur hefur frostlyfting ekki verið stórt vandamál.

Ilmreynir sýnir líka fínan vöxt þar sem jörð er frjósöm eða þar sem moltu eða húsdýraáburði er blandað við moldina (samt bara ef trén hafa náð hnéhæð við útplöntun).

Annar lærdómur sem margir öðlast í Grímsnesi er að planta ekki í lægðum þótt þar virðist skjólsælt, því lægðir geyma gjarnan frostpolla sem hamla vexti eða drepa trjáplöntur. Ráðlegra er að gróðursetja í þúfur og hóla.

Hér er umfjöllun um helstu breytur sem skipta máli varðandi trjárækt í Grímsnesi að mati síðuhaldara, höfð eftir reynsluboltum og fræðimönnum.

Jarðvegur

„Jarðvegur í mólendi Mosfells er afar snauður af köfnunarefni og fosfór í formi sem er aðgengilegt plöntum og áburðargjöf virðist nauðsynleg til þess að draga úr hættu á vaxtarstöðnun og afföllum á fyrstu árum eftir gróðursetningu.“ Hreinn Óskarsson m.fl. 1997.

"[…] moldin er einstaklega rök og köld og rýr." - Þröstur Eysteinsson um reynsluna frá Mosfelli í Grímsnesi, á Facebook 9. ágúst 2019.

„Jarðvegur á tilraunasvæðunum [við Mosfell í Grímsnesi, Snæfoksstöðum í Grímsnesi og Haukadal í Biskupstungum] er þurr og fíngerður móajarðvegur með erlenda fræðiheitinu „Andisol“, myndaður af fokefnum frá uppblásturssvæðum auk öskulaga. Þessi jarðvegur er því ríkur af móbergsgleri (basaltgleri) og bindur þar af leiðandi m.a. fosfór auðveldlega í torleystum efnasamböndum.“ Hreinn Óskarsson m.fl. í Skógræktarritinu 1997: Áburðargjöf á nýgróðursetningar í rýrum jarðvegi á Suðurlandi.

Veðurfar

„Vetrarveðrátta er þar umhleypingasöm og frostlyfting trjáplantna verulegt vandamál. Auk þess er þrálátur þurranæðingur snemma vors algengur í Mosfelli, og getur valdið því að ungar plöntur, með lítt þroskað rótakerfi, skrælna í langvarandi vorþurrkum á snjólausu, skjóllitlu landi.“ Hreinn Óskarsson 1997.

Gróðurfar

„Þegar hafin var skógrækt í Mosfelli árið 1988 var mestallt landið þar einstaklega rýr, næringarsnauð mosaþemba eða fléttumói.“ Aðalsteins Sigurgeirssonar, á Facebook 27. maí 2021. Lýsingin passar við gróðurfar víða í Grímsnesi þar sem sumarhúsabyggð hefur verið skipulögð.